De Grote Broek
Nijmeegse culturele vrijhaven gelegaliseerd

Impuls mei 2003

Door Sylvester Hoogmoed

Lange tijd werd onze eigen 'Impuls' er gedistribueerd, nu erkent de gemeente het als 'cultureel broeinest'. Binnenkort wordt het kraakpand aan de Nijmeegse Van Broeckhuyzenstraat verkocht aan een woningbouwstichting, die het aan de huidige gebruikers van het pand zal verhuren. Zodat zij zich kunnen blijven inzetten voor een leven dat om meer draait dan alleen geld.

De kelder is in felle kleuren beschilderd. In de hoek is een bar, waar goedkope flesjes Dortmunder bier verkocht worden. De leestafel bevat nummers van 'Ravage' en andere bladen uit de linkse scène. Maar de sfeer in de kelder is ontspannen. Een jongen swingt wat in zijn eentje, op de wilde muziek die uit de speakers komt. Een vriendelijke hond scharrelt rond tussen de lage tafeltjes. Een aantal Franse punkers drinkt zich moed in voor het optreden dat ze zodadelijk gaan geven. We zijn in de Onderbroek, het café van kraakpand de Grote Broek in Nijmegen. Er hangt vanavond onmiskenbaar de sfeer van de jaren tachtig. Deprimerende jaren, waarin de koude oorlog weer oplaait, economische crisis heerst, zure regen valt en de no-future beweging velen in haar ban houdt. Maar ook de jaren van de new wave en de kraakbeweging. Het is al weer zo'n twintig jaar geleden dat Nijmegen Amsterdam naar de kroon stak als meest roemruchte Nederlandse kraakstad. De rellen rond de ontruiming aan de Pierson-straat beheersten dagenlang het nieuws. Extrapool, op de hoek van de Annastraat en de Groesbeekseweg (toen nog Westland geheten) was met zijn opvallend beschilderde uiterlijk een zeer gezichtsbe-paald pand in de stad. In 1984 werd ook de voormalige vestiging van de Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant aan de Van Broeckhuysenstraat gekraakt. Onlangs heeft de Nijmeegse gemeenteraad besloten dat dit pand zal worden gelegaliseerd. Het wordt verkocht aan woningcorporatie Standvast, die het wil verhuren aan de huidige bewoners.

Tegendraads
Voor alle duidelijkheid, het is allerminst de bedoeling dat De Grote Broek als reliek uit de jaren tachtig een soort Kraakmuseum wordt. Integendeel, de Gemeente ziet het als 'culturele broedplaats', waar nieuwe initiatieven ontplooid worden en waar kleinschalige, spontane en tegendraadse projecten een kans krijgen. In de Onderbroek wordt behalve punk ook andere, hippe en experimentele muziek ten gehore gebracht. En daarnaast gebeurt er nog veel meer in het pand aan de Van Broeckhuysenstraat. Zo is Politiek Kaffee annex vegetarisch eetcafé 'De Klinker' er gevestigd, evenals de alternatieve boekwinkel Assata. Er is onder meer een Somalisch trefcentrum, zeef drukkerij, vrouwencafé en expositieruimte. Tal van organisaties houden er vergaderingen en discussieavonden. Ook voor daklozen wordt het er een en ander georganiseerd. De vereniging Straatmensen voor Straatmensen gebruikt het als uitvalsbasis en een muziek-groepje van het NUNN gebruikt het als oefenruimte. Lange tijd werd bovendien onze eigen Impuls er gedistribueerd. Het gebeurt wel eens dat daklozen er aankloppen in de hoop er een gratis over-nachtingsplek te vinden. Maar de Grote Broek is niet in de eerste plaats een woon-pand, legt Louis, woordvoerder van de krakers, uit. "Er zijn geregeld mensen die vragen of ze hier niet kunnen wonen: in het centrum en lekker goedkoop. Maar het is niet de bedoeling dat je hier alleen maar komt wonen, er wordt meer van je verwacht. Je moet ook bij het pand en de activiteiten betrokken zijn en je steentje bijdragen. Daar moetje lol in hebben, het is vrij belastend." Louis zelf woont inmiddels zelf niet meer in het pand, maar is er wel nog als vrijwilliger bij betrokken. In totaal wonen er slechts acht krakers, maar er zijn zo'n zestig vrijwilligers betrokken bij de verschillende activiteiten. Petrik bijvoorbeeld, die er regelmatig kookt en in de zeefdrukkerij werkt. "Ik heb ooit ergens anders gekraakt en het was voor mij een hele logische stap dat toen ik in Nijmegen kwam wonen ik weer op zoek ging naar die kraakstructuur. Ik vind het belangrijk om een leven te leiden dat niet alleen gericht is op werken en consumeren."

Ontruimingsdreiging
Van de eerste generatie krakers is inmiddels niemand meer binnen De Grote Broek actief. Louis kwam er een jaar nadat het gekraakt werd voor het eerst. In de loop der jaren heeft hij nauwelijks een serieuze ontruimingsdreiging meegemaakt. "In 1985 is de eigenaar een rechtszaak begonnen om ons eruit te krijgen, maar die heeft hij verloren. In 1995 is er een initiatief geweest van toenmalig wethouder Thielen om ons hier weg te krijgen, maar dat was ook niet echt serieus te nemen. In beginperiode is twee keer de politie binnengeweest, om de horeca die er op dat moment was aan te pakken. Dat zijn de enige incidenten geweest." Daarnaast werden er af en toe infiltranten gedropt: "In dit pand kwamen mensen uit politieke bewegingen over de vloer waar de politie en de toenmalige BVD in geïnteresseerd was. Het gebeurde ook wel eens dat activiteiten hier als opstapje gebruikt werden om mensen te laten groeien als agent voor zo'n dienst, om ze dan later ergens anders in kunnen zetten." Het initiatief voor de legalisering kwam van de krakers zelf. Louis: "We hebben al in 1995 een onderzoek gedaan naar mogelijkheid van legalisatie. Omdat we dat niet onder druk van ontruimingsdreiging wilden hoeven te doen. We hebben de eigenaar van het pand benaderd met de vraag of hij ons in zijn blikveld wilde houden als potentiële koper of huurder. Daar kwam toen geen enkele reactie op. Maar twee jaar geleden is er van de kant van de eigenaar contact opgenomen: zijn advocaat liet ons weten dat hij het pand te gelde wilde maken, ofwel via verkoop of verhuur aan ons, ofwel via verkoop of verhuur aan een ander, en dan zouden wij eruit moeten. Dat is voor ons aanleiding geweest om opnieuw een onderzoek te doen naar de mogelijkheden van legalisatie. Met een vergelijkbare uitkomst als acht jaar eerder: we willen wel, en we kunnen ook wel de exploitatie van het pand halen, maar de aankoopsom is het probleem. Toen zijn we naar de Gemeente gestapt om te kijken of de mogelijkheden en wil aanwezig was om dat samen te doen. Wethouder Depla (PvdA) zag het wel zitten. Het heeft meegeholpen dat we nu een links college hebben, waarin twee partijen zitten die al meer banden hebben met een pand als dit en de mensen die hier rondlopen: Groenünks en de SP."

Met de legalisatie gaat er een aantal dingen veranderen. Zo komt er een iets formelere interne organisatiestructuur en moet er meer geld gegenereerd worden. Louis: "Maar het is niet de bedoeling dat het een goed geolied bedrijf wordt. We willen onze activiteiten wel financieel laagdrempelig houden." Verder zal de achterkant van het gebouw, aan de Tweede Walstraat verfraaid worden: er komen ramen in. Ook zullen er nog meer activiteiten worden georganiseerd en hoopt men het aarrtal mensen dat daarop afkomt (nu wekelijks zo'n 250) te verhogen. Louis: "Ik kan me voorstellen dat de drempel wat lager wordt, omdat de illegale status mensen afschrikt. Ondanks het feit dat we redelijk ons best hebben gedaan om die drempel zo laag mogelijk te houden. De Grote Broek is nooit een dichtgetimmerd kraakpand geweest, waar iedereen ontzettend heftig liep te doen. We hebben altijd geprobeerd om een redelijk open uitstraling te hebben. Op bepaalde informatieavonden en het eetcafé komt ook nu al een redelijk gemêleerd publiek af. Wel mensen die een wat progressievere instelling hebben, maar zeker niet allemaal diehard activisten."